|
Programlama Makinesi
Kullanýmý kolay programlama
elemanlarý programlanabilir denetleyicilerin en önemli özelliklerinden
biridir. Programlama cihazý kullanýcý ile denetleyici arasýndaki haberleþmeyi
saðlar. Programlama aygýtý, PLC denetleme programýnýn kullanýcý tarafýndan
cihaza gönderilmesini saðlar. Bu terminaller kendi içerisinde gösterge
ünitesi, klavye ve merkezi iþlem birimi ile haberleþmeyi saðlayacak gerekli
elektronik düzenekleri içerir. CRT (ekran) gösterimin avantajý programlarýn
ekranda izlenerek kolay yorumlanmasýný saðlamaktýr.
Küçük PLC‟leri
programlamak için mini programlayýcýlar ucuz ve taþýnabilirdir. Gösterge
genelde LCD‟dir ve klavye nümerik tuþlarla
beraber programlama komutlarýný ve özel fonksiyon tuþlarýný içerir. Böylece
programlama yapýlýrken klavye üzerindeki hazýr fonksiyon tuþlarý
kullanýlmaktadýr. Program yükleyiciler hazýrlanan programlarý kaydetmek veya
program komutlarýný iþlemciyle yüklemek için kullanýlýr. Yükleyicilerin iki
tipi vardýr. Bunlar manyetik kaset veya diskler ya da elektronik hafýza modülleridir. Kaset veya disk kaydediciler kullanýcý
programýný kaydetmek için manyetik diskler ya da kasetleri kullanýlýr.
Programýn diske ya da kasete kaydedilmesi programýn istenildiði zaman
kullanýlmasýný saðlar. Elektronik hafýza modülleri
daha küçük programlarý saklamayý ve tekrar cihaza yüklemeyi saðlar.
Genellikle bu bellek modülü programýn yazýlýp
okunmasý için kullanýlan bir EEPROM‟dur.
Güç Katý
PLC içerisindeki elektronik
devrelerin çalýþmasý için gerekli olan gerilimi istenilen seviyede temin
eder. Þebeke gerilimi 220 VAC veya 24 VDC olan tipleri mevcuttur. Bazý CPU‟larda dahili bir güç
kaynaðý bulunmakta olup bu kaynak CPU‟nun
kendisinin, geniþleme modüllerinin 5 VDC ve 24 VDC ve kullanýcýnýn 24 VDC
gereksinimini karþýlamaktadýr. Her CPU üzerinde 24 VDC algýlayýcý besleme çýkýĢý yer almakta olup bu kaynak lokal
giriĢler veya geniĢleme
modüllerinin röle bobinlerini beslemek için kullanýlabilir. Eðer güç
gereksinimi CPU‟nun saðlayabileceðinden fazla
ise, harici bir 24 VDC güç kaynaðý kullanýlmalýdýr.
Uyarý: Harici 24 V DA güç kaynaðý,24
VDC algýlayýcý güç kaynaðýnýn paralel baðlanmasý iki kaynaðýn gerilim
seviyeleri arasýnda uyumsuzluk olmasý sonucuna yol açabilir. Bu durum
sonucunda iki güç kaynaðýndan biri veya her ikisi de anýnda arýzalanabilir
veya ömürleri kýsalabilir ve PLC‟nin davranýĢý bozulabilir.
Giriþ/Çýkýþ Bölümü
Ýþlemciyi (CPU) PLC beyni
olarak kabul edersek, girii/çýkýþ (I/O) (Input / Output)
birimini de PLC nin DUYU ORGANLARI kabul
edebiliriz. Girii modülü
kontrol edilen makinelerden, iþlemciden veya dýþarýdan bir anahtardan ya da algýlayýcýden aldýðý sinyali kabul ederek kullanýlmasýný
saðlar. Çýkýþ modülleri denetleyicinin, çýkýþtaki
makinenin ya da iþlemin kontrolü için 5 VDC, 12 VDC veya 220 VAC lik çýkýĢ sinyalleri
saðlarlar. Bu çýkýþ sinyalleri, optik izolatörler veya güç elektroniði
elemanlarý kullanýlarak yüksek akýmlarýn kontrolü saðlanýr.
Uyum Devresi
PLC otomasyonunda yazýlan
program kadar önemli bir husus da giriþ iþaret bilgilerinin kusursuz
olmalarýdýr. Otomasyon biriminin herhangi bir bölgesinde PLC‟ye
ulaþan +24V giriĢ sinyalleri, giriþ bölümünde opto-kuplör denilen optik baðlaçlar ile yalýtýlarak
+5V‟a çevrilir. Çünkü CPU‟daki iþlemcinin
çalýþma gerilimi +5V‟tur.
Bir ýþýk gönderici ve ýþýk
alýcýdan oluĢan ortak devreye optik aktarýcý
denir. Iþýk gönderici olarak bir kýzýl ötesi (IR) sahada çalýþan veya
görülebilir ýþýk veren LED‟ler, ýþýk algýlama
için ise foto diyot, foto transistör
kullanýlmaktadýr. Iþýk algýlayýcý, ýþýk göndericinin gönderdiði ýþýðý alýr ve
böylece giriþ ile çýkýþ arasýnda optik bir aktarma gerçekleþmiþ olur. Giriþ
akýmýndaki deðiþiklikler gönderilen ýþýk þiddetinin deðiþmesine, algýlanan ýþýðýn
deðiþmesine ve böylece çýkýþ akýmýnýn deðiþmesine neden olur. Opto-kuplör düzeneði ile sistemlerin birbirleri ile
hiçbir iletken baðlantýsý olmaksýzýn, optik olarak (10Mhz‟ e kadar
hýzlýlýkla) sinyal aktarýlmasý sayesinde hassas ve pahalý olan sistem, güç
ünitesinde olabilecek arýza ve tehlikelerden korunmuþ olur.
Dýþ ortamdan PLC giriþ
ünitesine sinyal uygulanmamýþsa IR diyotu ýþýk vermez. Bu durumda foto transistör ýþýk alamadýðýndan yalýtkandýr. T1 transistörü ise 47K‟lýk direnç üzerinden pozitif beyz polarmasý alacaðýndan iletkendir. Bu durumda schmith trigger çýkýþý
sýfýrdýr. PLC giriĢ ünitesine +24V‟luk giriĢ sinyali uygulandýðýnda, IR diyotunun ýþýk
vermesini saðlar. Bu durumda foto transistör ýþýk
alarak iletken olur. Bu durum T1transistörünü yalýtkan yapar. Böylece schmit trigger çýkýþý pozitif olur.
Bu Ģekilde +24V‟luk PLC giriĢ sinyalleri +5V‟luk sinyallere dönüþtürülmüþ
olur. Ayrýca PLCler aþaðýdaki gibi farklý giriþ ve
çýkýþ gerilimlerine sahip olabilir.
Analog Giriþ/Çýkýþ Birimi
Ġlk PLC‟ler yalnýz
ON/OFF kontrolü isteyen cihazlarý baðlamaya izin veren ayrýk ( I/O) giriþ /
çýkýþ ara birimleri ile sýnýrlandýrýlmýþtýr. Bu nedenle PLC‟ler
çoðu proses uygulamalarýnýn kýsmen kontrolünü
yapabiliyordu. Günümüzde kontrol iþlemlerinin çoðunu pratik olarak saðlayan
analog arabirimleri ve ayrýk giriþ / çýkýþ ara birimleri içeren PLC‟ler mevcuttur. Analog giriþ modülleri
analog giriþlerden alýnan analog akým ve gerilim sinyallerini kabul eder. Bu
giriþler bir analog sayýsal konverter sayesinde
sayýsal sinyale çevrilir. Sayýsal çevrilmiþ analog sinyal binary
olarak iĢlemci tarafýndan kullanýlabilmek için
düzenlenir. Analog giriþe genellikle sýcaklýk, ýþýk, hýz, basýnç, nem
algýlayýcýlarý gibi algýlayýcýlar baðlanýr. Analog çýkýþ modülü
orantýlý olarak analogtan sayýsal çevrilmiþ sinyal,
kontrol için bir analog sinyale verilir. Sayýsal veri analog formu elde etmek
için bir sayýsal -analog konvertörden geçirilerek
analog çýkýĢ cihazlarý olan küçük motorlar,
valfler ve analog ölçü aletleri gibi elemanlara verilir.
Geniþleme Birimleri
Giriþ ve çýkýþ sayýsý kumanda
problemini çözecek miktarda deðilse PLC sistemine ek birtakým modüller baðlanarak cihazýn kapasitesi geniþletilir. Bu
durumda PLC‟ye giriþ ve çýkýþ üniteleri eklenmiĢ olur. Geniþletilecek giriþ ve çýkýĢ sayýlarý PLC„lerin
marka ve modellerine göre deðiþir. Hangi firmanýn PLC‟sine
geniþletme ünitesi eklenecekse o firmaný ürettiði geniþletme modülleri kullanýlmalýdýr.
Kartlarýn Takýldýðý Raflar
(rack’s)
PLC sisteminde giriþ/çýkýþ
birimleri CPU ile ayný yapý içinde veya CPU‟dan uzakta yerleĢtirilebilir.
Buradaki slotlara fiĢ
ya da konnektör direkt olarak baðlanýr. I/O (giriþ
/ çýkýþ) modülü monte edilebilen raflardan (rack) oluþmuþtur. Bunlar isteðe göre PLC‟ler
üzerinde sökülüp takýlabilir. Bu raflar üzerine güç kaynaðý, CPU, sayýsal
giriþ/çýkýþ modülleri, analog giriþ/çýkýþ modülleri,
modüller arasý haberleþme ara birimleri takýlýr.
PLC Seçiminde Dikkat
Edilecek Hususlar
Giriþ/Çýkýþ Sayýsý
Kontrol sisteminde çalýþmayý
yönlendiren giriþ cihazlarý ile kontrol edilen komponent
sayýsý bellidir. Bu cihazlarýn PLC ile baðlanabilmesi için kontrolörde yeteri
kadar giriĢ ve çýkýĢ
baðlantý hattý olmalýdýr. Ayrýca çalýĢmanýn dýĢarýdan takip edilmesine yarayan aygýtlarýn (örnek:sinyal lambalarý, alarm
cihazlarý) baðlantýsý ise sisteme özgü, özel gereksinimlere yanýt verebilecek
durumda olmalýdýr.
Giriþ/Çýkýþ Tipleri
GiriĢ/çýkýĢ cihazlarý ile
kontrolör arasýnda elektriksel uyum olmalýdýr. Eðer büyük güçlü anahtarlar
bulunuyorsa deðme noktalarýnda oluĢacak temas
dirençlerinin ve titreþimlerinin çalýþmayý olumsuz etkilemesi önlenmelidir.
Giriþ cihazý elektriksel bir sinyal gönderiyorsa, ister AA ister DA çalýþma
olsun, gerekli dönüþtürücüler ile birlikte uyum içinde olmalýdýr. Çýkýþ
tipleri, çýkýþ cihazlarýna ve onlarýn çalýþtýðý enerji kaynaklarýna göre
deðiþmektedir. Bazý cihazlar röleli çýkýþlar ile
kontrol edilirken bazýlarýnýn da triyak veya transistör çýkýþlarý ile kontrol edilmesi gerekir.
Programlama Ýmkanlarý
Kontrolörün programlama dili
ne kadar sade ve anlaþýlýr olursa, kullanýmý teknik elemanlar tarafýndan o
kadar kolay olur. Yazýlabilecek maksimum komut sayýsý programlama esnekliðini
artýrýr. Komut sayýsý miktarý RAM bellek kapasitelerine tekabül etmektedir.
Bununla birlikte programlanabilir kontrolör programlarý, genellikle 1000
komuttan daha az, ortalama 500 adým veya daha kýsadýr. Çoðu sisteme iliþkin
problemlerin çözümünde bazý fonksiyonel özel rölelere ihtiyaç duyulur. Timer (zamanlayýcý) ve counter
(sayýcý) gibi rölelerin çokluðu her zaman tercih sebebidir. PLC 'nin yapýsýnda bulunan ana mikroiþlemcinin geliþmiþliði
programlama imkanlarý ile paraleldir. Bunda
iþlemcinin bit sayýsý, adres ve data hattý sayýsý,
hýzý, vs. gibi özellikleri etkili olmaktadýr.
Çalýþma Hýzý
Hýz, bir kontrol sisteminden
beklenen en önemli özelliklerden biridir. PLC için çalýþma hýzý, algýlanan
deðiþimlerin yorumlanarak tepki verilmesi arasýnda geçen süre ile ifade
edilir, fakat burada asýl ayýrt edici nitelik tarama zamanýdýr; çünkü diðer
süreler aþaðý yukarý birbiriyle aynýdýr. Tarama hýzýnýn azalmasý çalýþma
hýzýnýn artmasýna sebep olur.
Sistem Geniþlemesi ve
Ýletiþim
Eklenebilir modüllerle giriþ/çýkýþ sayýsýnýn artýrýlmasý ve sistemin
geniþletilmesi sürekli bir avantajdýr. Öte yandan PLC'ler
arasýndaki iletiþim imkaný tercih edilen yönlerden
biridir. PLC 'ler arasýnda haberleþmeyi ve bilgi
iþlem cihazlarý ile beraber çalýþarak tek bir merkezden yönetimi mümkün
kýlar. Bu amaçla kullanýlan RS 232 konnektörleri
PLC üzerinde tüm kontrollerin yapýlabilmesini saðlar. Kullanýlan modelin ve
bu modeldeki program özelliklerinin yeni modellerle entegrasyon
imkanlarý da göz önünde bulundurulmalýdýr.
Çevre Birimleri
Aþaðýda görülen her bir ilave
birim kontrolörün iþlevselliðini arttýrmaktadýr.
Ayrýlabilir programlama
konsolu
Grafik programlayýcý
Printer ara birimleri
EPROM (PROM) programlayýcý
okuyucu
Manyetik teyp bandý
Disket üniteleri
Printer ara birimleri
Hangi imalatçý
Otomasyoncular, bir veya iki imalatçýnýn PLC'si
ile çalýþma eðilimindedirler. Buna ürün benzerlik ve bütünlüðü sebep
gösterilir. Müþteriye en iyi bir veya iki PLC 'yi
teklif ederler.
PLC seçiminde aĢaðýdaki sorulara da dikkat etmek gerekir.
Kullanýcý tasarým iĢinde bir yardýmcý bulabilir mi?
Ýmalatçýnýn pazar payý nedir?
Ýmalatçý kullanýcý
ihtiyaçlarýný karþýlayabilmek için PLC üzerinde eðitim verebilir mi?
Bütün yardýmcý el kitaplarý
mevcut mu?
Ayný ya da farklý imalatçýda
diðer PLC modellerinin sistemle uyumluluðu nedir?
Kullanýlan programlama
yöntemi, uygulama için kontrol planý taslaðýna uygun mu?
Ýhtiyaç anýnda kýsa sürede
teknik destek verebiliyor mu?
Garanti kapsamý dýþýnda
standart en az 10 yýl yedek parça ve servis garantisi var mý?
Maliyet
PLC'ler arasýnda oldukça deðiþik fiyat farklarý
bulunmaktadýr. Ýþletme ekonomisinde PLC ' ler için
ayrýlan bütçe maliyeti karþýlayabilmelidir.
Aþaðýdaki sorularý cevaplayýnýz.
1. Aþaðýdakilerden hangi
ifade PLC en iyi þekilde tanýmlar?
A)
Mikrodenetleyici B) Elektronik
cihaz C) Bilgisayar D) Elektrikli cihaz E) Hiçbiri
2.
Aþaðýdakilerden hangisi PLC‟nin en önemli
kullaným alanlarýndan biridir?
A)
Haberleþme B)
Görüntü iletiþimi C) Otomasyon
iþlemleri D) Otomobillerde E) Hiçbiri
3.
Aþaðýdakilerden hangisi PLC‟nin ana
birimlerinden biridir?
A)
Buton B)
Þalter C) CPU D) Kontaktör E) Röle
4.
PLC ile röle sistemleri karþýlaþtýrýlýrsa, PLC‟nin
üstünlüðü aþaðýdakilerden hangisi deðildir?
A)
Kontrol devresini tasarlamak, röleli bir devrenin
tasarýmýndan daha kolaydýr.
B)
Bütün kontrol iþlevleri yazýlýmla gerçekleþtiðinden, farklý uygulama ve
çalýþma programlarýný saðlamak son derece kolaydýr, yazýlýmýn deðiþtirilmesi
yeterlidir.
C)
Röleli kontrol devrelerine göre çok daha yer
kaplarlar.
D)
Güvenilirliði yüksek, bakýmý kolaydýr. Devrelerde arýza aramayý
kolaylaþtýrýr.
E)
PLC kötü çevre koþullarýnda, röleli kumanda
devrelerine göre daha güvensizdir.
5.
Aþaðýdakilerden hangisi PLC‟lerin
avantajlarýdýr?
A)
Ýþlem hýzý yüksektir.
B)
Ýletiþim kabiliyeti vardýr
C)
Maliyet düþüktür.
D)
Ortam dayanýklýlýðý vardýr.
E)
Hepsi
6.
Aþaðýdakilerden hangisi hafýza elemanýdýr?
A)
Akýl B) Zihin
C) Elektronik cihaz D) Eprom E) Elektrikli alet
7.
Aþaðýdakilerden hangisi PLC‟nin giriþ ve
çýkýþ ünitelerine baðlanmaz?
A)
Buton B) Anahtar C)
Algýlayýcý D) Röle E)Trafo
8.
AĢaðýdaki Ģýklardan
hangisi için geniĢleme birimlerine gerek vardýr?
A)
Maliyeti artýrmak için
B)
Röle baðlantýsý yapmak için
C)
Daha fazla giriĢ çýkýĢ
ihtiyacý olduðunda
D)
Algýlayýcýleri baðlamak için
E) Hiçbiri
9.
Aþaðýdaki þýklardan hangisi PLC seçiminde dikkat edilmez?
A)
Giriþ çýkýĢ sayýsýna
B)
Giriþ çýkýþ tiplerine (sayýsal / analog)
C)
Programlama imkanlarýna
D)
Çalýþma hýzýna
E) Renklerine
|
Faydal linkler: