Açıklama:
Asenkron motorun statoruna iki veya tek sargı sarılarak
rotorundan 2 veya 3-4 değişik devir elde edilebilen motorlara çift devirli
(dahlender) motor denir.
İki değişik devir için motor klemensine altı (6) uç
çıkarılır. Teorik olarak üç değişik devir için motorun statoruna farklı kutup
sayılı iki ayrı sargı sarılır. Sargılardan biri Dahlender bağlantılı yapılır.
Klemens kutusuna ise dokuz (9) uç çıkarılır. Dört değişik devir için yine
statora farklı kutup sayılı, Dahlender bağlantılı iki sargı sarılır. Klemens
kutusuna on iki (12) uç çıkarılır. Bu tip sarımlarda, klemens kutusunda fazla
uç olması, karışıklığa ve kumanda etme güçlüğüne neden olduğundan
kullanılmaz.
Çift devirli asenkron motorların endüstride pek çok
kullanım alanı mevcuttur. Genel olarak tek devirli asenkron motorun
kullanıldığı her yerde kullanılabilir. Özellikle farklı birkaç devir gerekli
olan yerler için kullanılır.
Sanayinin her kolunda yerini almıştır. Pistonlu
pompalarda, kompresörlerde, bant konveyörlerinde, vantilatörlerde,
körüklerde, santrifüj pompalarında, torna, freze, matkap tezgâhlarında,
aspiratörlerde, ağaç işleri makinelerinde, tekstil endüstrisinde, matbaa
makinelerinde çok devirli asenkron motorlar için geniş bir uygulama sahası
vardır.
Çalışma Şekli:
Çift devirli asenkron motorlar, yapı ve çalışma
özelliği bakımından tek devirli asenkron motorlarla aynıdır. Sadece tek
devirli asenkron motorların statorunda tek kutup sayılı bir sargı varken çift
devirli asenkron motorların statorunda ise farklı kutup sayılı iki veya tek
sargı bulunur.
Düşük devirde çalışırken büyük kutup sayılı sargının
oluşturduğu manyetik alan rotoru yavaş döndürür. Yüksek devirde çalışırken de
küçük kutup sayılı sargının manyetik alanıyla rotor hızlı döndürür.
Dahlander bağlantılı sargıların uçları, klemens tablosunda
aşağıdaki şekildeki gibi bağlanır.
![](dahlender_dosyalar/image002.gif)
Dahlander bağlantıda, yukarıdaki şekildeki gibi motorun
her iki hızdaki dönüş yönü aynı olmalıdır. Aynı dönüş yönünü elde edebilmek
ve klemens tablosunda 2U-2V-2W uçlarını aynı sırada bağlayabilmek için faz
grupları orta uçları işaretlerinde, iki fazda değişiklik yapılmalıdır.
Örneğin, 1U birinci fazın orta ucu 2U yerine 2W, 1 W üçüncü fazın orta ucu 2W
yerine 2U gibi…
Genellikle Dahlender sargılı motorlarda, 1U-1V-1W uçlarına
enerji verilirse motor düşük hızla, 2U-2V-2W uçlarına enerji verilir,
1U-1V-1W uçları köprü (kısa devre) edilirse motor yüksek hızla çalışır.
Düşük ve yüksek hızla çalışmada, aynı faz sırası için
motorun faz sırası değişmemelidir. Bunun için kontaktör bağlantılarında, faz
sırasının değişmemesine dikkat edilmelidir.
İki devirli sabit momentli, Dahlender sargılı motora
ayrı ayrı start butonları ile yol verme şeması:
![](dahlender_dosyalar/image003.gif)
İşlem Basamakları:
- Verilen malzemelerin sağlamlık kontrolünü yapınız.
- Şekildeki devreyi öğretmeninizin gözetiminde kurunuz.
- Düşük devir butonuna basarak devrenin çalışmasını
gözlemleyiniz.
- Stop butonuna basarak motoru durdurunuz.
- Yüksek devir butonuna basarak devrenin çalışmasını
gözlemleyiniz.
- Motor yüksek devirde çalışırken düşük devir butonuna
basılırsa ne olur? Açıklayınız.
- Yüksek devir kontaktörüne seri bağlı DD kontaktörünün NK
kontağının görevi nedir? Açıklayınız.
- Düşük devir kontaktörüne seri bağlı YD kontaktörünün NK
kontağının görevi nedir? Açıklayınız.
|