Elektrik Elektronik Teknolojisi Alan� Temrinleri

Temrin no: 1

TRANSÝSTÖRLER

Transistörler PNP ve NPN transistörler olarak iki türe ayrýlýrlar. NPN transistörler N, P ve N yarý iletken maddelerin birleþmesinden, PNP transistörler ise P, N ve P yarý iletken maddelerinin birleþmesinden meydana gelmiþlerdir. Ortada kalan yarý iletken madde diðerlerine göre çok incedir. Transistörde her yalý iletken maddeden dýþarý bir uç çýkartýlmýþtýr. Bu uçlara "Kollektör, Beyz ve Emiter" isimlerini veriyoruz. Transistör beyz ve emiter uçlarýna verilen küçük çaptaki akýmlarla kollektör ile emiter uçlarý arasýndan geçen akýmlarý kontrol ederler. Transistörler genel olarak yükseltme iþlemi yaparlar. Transistörlerin katalog deðerlerinde bu yükseltme kat sayýlarý bulunmaktadýr. Bu yükseltme katsayýsýnýn adý "Beta" 'dýr.

a) - NPN Tipi Transistör :

NPN tipi transistörler N, P ve N tipi yarý iletkenlerinin birleþmesinden meydana gelmiþtir. Þekilde görüldüðü gibi 1 nolu kaynaðýn (-) kutbundaki elektronlar emiterdeki elektronlarý beyze doðru iter ve bu elektronlarýn yaklaþýk %1 'i beyz üzerinden küçük gerilimli kaynaðýn (+) kutbuna, geri kalaný ise kollektör üzerinden büyük gerilimli kaynaðýn (+) kutbuna doðru hareket ederler. Beyz ile emiter arasýndan dolaþan akým çok küçük, kollektör ile emiter arasýndan dolaþan akým ise büyüktür.

b) - PNP Tipi Transistör :

PNP tipi transistörler P, N ve P tipi yarý iletkenlerinin birleþmesinden meydana gelmiþtir. Þekilde görüldüðü gibi 1 nolu kaynaðýn (+) kutbundaki oyuklar emiterdeki oyuklarý beyze doðru iter ve bu oyuklarýn yaklaþýk %1 'i beyz üzerinden küçük gerilimli kaynaðýn (-) kutbuna, geri kalaný ise kollektör üzerinden büyük gerilimli kaynaðýn (-) kutbuna doðru hareket ederler. Beyz ile emiter arasýndan dolaþan akým çok küçük, kollektör ile emiter arasýndan dolaþan akým ise büyüktür.

Transistor Bacaklarýnýn Tespit Edilmesi

Transistör bacaklarýný tespit etmek için transistör katoloðu kullanýlýr. Avometre ile de transistör bacaklarý tespit edilebilir. Avometre kullanarak transistör bacaklarý tespit edilirken aþaðýdaki iþlem sýrasý uygulanýr.

Analog Avometre Ýle:

•Avometre ohm konumuna (X1, X10 ya da X100) alýnýr.

•Bacaklar ikiþer ikiþer rast gele ölçülür. Her iki yönde de ibrenin sapmadýðý bacaklardan biri kolektör, diðeri emiterdir. Boþta kalan bacak beyzdir.

•Transistor, metal kýlýflý ise gövde ile kýsa devre olan bacak kolektördür. Eðer transistör plastik kýlýflý ise kolektör ve emiter bacaklarýný analog Avometre ile ayýrt edemeyiz. Bu durumda katalog kullanmamýz gerekir.

Dijital Avometre Ýle:

•Avometre diyot ölçme konumuna alýnýr.

•Bacaklar ikiþer ikiþer rast gele ölçülür. Her iki yönde de sonsuz deðer gösteren bacaklardan biri kollektör, diðeri emiterdir. Boþta kalan bacak beyzdir. Eðer avometrenin displeyinde sol baþta I. iþareti görünüyorsa sonsuz deðer gösteriyor demektir.

•Daha sonra NPN transistör için kýrmýzý prop beyze, siyah prop diðer iki bacaða sýrayla dokundurulur. Küçük deðer gösteren bacak kolektör, büyük deðer gösteren bacak emiterdir. 

•Transistör PNP ise siyah prop beyze, kýrmýzý prop diðer iki bacaða sýrayla dokundurulur. Küçük deðer gösteren bacak kolektör, büyük deðer gösteren bacak emiterdir. 

•Transistör metal kýlýflý ise gövde ile kýsa devre olan  bacak bulunarak kolektör bacaðý tespit edilebilir. Avometre diyot konumundayken kýsa devre kontrolü yapýlýrken eðer kýsa devre varsa Avometre 0 (SIFIR) deðerini göstermelidir.

Analog Avometre Ýle Transistorün Saðlamlýk Kontrolü:

Avometre konumuna (X1, X10 ya da X100)   alýnýr. Aþaðýdaki ölçümlerin tamamý doðrulanýyorsa transistör saðlamdýr. Aksi durumda bozuktur. Transistör devreye baðlýysa en az iki bacaðý devreden sökülmelidir. Yoksa saðlam bir transistörü bozuk zannedebiliriz. Siyah prop + (artý), kýrmýzý prop – (eksi) dir. (sadece OHM konumunda iken.)

Dijital Avometre Ýle transistor ün Saðlamlýk Kontrolü:

Avometre diyot ölçme konumuna alýnýr. Aþaðýdaki ölçümlerin tamamý doðrulanýyorsa transistör saðlamdýr. Aksi durumda bozuktur. Transistör devreye baðlýysa en az iki bacaðý devreden sökülmelidir. Yoksa saðlam bir transistörü bozuk zannedebiliriz.

Adý Soyadý

Teknoloji

Ýþ Güvenliði

Tertip Düzen

Süre

Ölçüm

Toplam

30

10

10

10

40

100