Elektrik Elektronik Teknolojisi Alan� Temrinleri

Temrin No: 1

OSÝLATÖRLER VE LC OSÝLATÖR YAPIMI

Güvenlik Tedbirleri:

1. Atölyede çalýþýrken öðretmeninizin izini olmadan kurduðunuz devrelere enerji uygulamayýnýz.
2. Motorlar ya da dönen makineler ile çalýþmaya baþlamadan önce mutlaka iþ önlüðünüzü giyiniz, düðmelerini ilikleyip kravatýnýzý çýkarýnýz.
3. Enerji altýnda çalýþýrken zorunlu olmadýkça her iki elinizi birden kullanmayýnýz ve bunu alýþkanlýk haline getiriniz.
4. Atölyelerde birbirinize kesinlikle þaka yapmayýnýz, koþmayýnýz, gereksiz gürültü yapmayýnýz.
5. Pense, tornavida, kontrol kalemi, matkap gibi el ve güç aletlerini amacý dýþýnda kullanmayýnýz.
6. Bozuk, kýrýk, ýslak ya da temiz olmayan olan el ve güç aletlerini kullanmayýnýz.
7. Çalýþmalarýnýz sýrasýnda bozulan, kýrýlan ya da arýzalanan alet, malzeme ya da cihazlarý anýnda öðretmeninize bildiriniz.
8. Çalýþmanýz bittiðinde ya da atölyeyi terk ederken enerji altýnda cihaz, malzeme, elektrikli alet býrakmayýnýz.
9. Atölyenizdeki devrelerde, malzemelerde ve cihazlarda ýsýnma, yanma ya da koku fark ederseniz telaþa kapýlmadan uygulanan enerjiyi kesiniz ve öðretmeninize haber veriniz.
10. Kullanýlmasý size anlatýlmamýþ olan ya da kullanmasýný bilmediðiniz alet, cihaz, malzeme ve makinelere dokunmayýnýz.
11. Her zaman dikkatli çalýþýnýz. Ayný anda birden fazla iþ yapmayýnýz. Bir iþiniz bitince diðerine baþlayýnýz.

Güvenlik kurallarýna uymak sizin can ve mal güvenliðiniz için birinci derecede önemlidir. Ýþ kazalarýnýn %80’i dikkatsiz çalýþmaktan ve kiþisel koruyucularý kullanmamaktan kaynaklanmaktadýr. Ýþ kazalarý, ölümlere ve sakat kalmalara neden olmakla beraber iþletmelerde iþ gücü kayýplarýna ve maddi zararlara neden olmaktadýr.

DEÐERLENDÝRME

Adý Soyadý

Teknoloji

Ölçüm

Devrenin Çalýþmasý

Ýþ Güvenliði

Tertip Düzen

Süre

Toplam

20

20

40

5

10

5

Temrin No: 1

OSÝLATÖRLER VE LC OSÝLATÖR YAPIMI

DEVRENÝN ÇALIÞMASI:

            Devreye besleme gerilimi uygulandýðýnda emiter akýmý birden maksimum deðere ulaþamaz. Çünkü emiter akýmý L2 bobininden geçmektedir. Bilindiði gibi bobinler, içinden geçmekte olan akýmýn deðerinde bir deðiþiklik olduðunda bu deðiþikliðe karþý koyarlar. Bu nedenle emiter akýmý bir müddet sonra maksimum deðere ulaþacaktýr. Emiter akýmý minimumdan maksimuma doðru artma eðilimi gösterirken, bu akýmdan dolayý L2 etrafýnda azdan çoða doðru deðiþen bir manyetik alan oluþur. Bu manyetik alan içinde kalan L1 ve L2 bobinleri üzerinde azdan çoða doðru artan bir gerilim oluþur. Bu gerilim alternatif bir gerilim olarak düþünülmelidir. L1 ve L2 ayný yönde sarýldýklarýndan üzerlerinde oluþan gerilimler birbirine ilave olur. Oluþan gerilimin kutuplarý L1’in üst ucu (+), L2’nin alt ucu (-) olacak þekildedir. Bu gerilime C1 þarz olur. L1’in üst ucundaki bu pozitiflik C2 tarafýndan beyze uygulanýr. Bu geri besleme beyz polarmasýný artýracaðýndan beyz akýmý artacak. Buna baðlý olarak emiter akýmý da artma eðilimi gösterecektir. Bir müddet sonra emiter akýmý maksimumda sabit kalacaktýr. Emiter akýmýnýn maksimumda sabit kalmasý L2 etrafýndaki manyetik alanýn maksimum seviyede sabit kalmasýna neden olur. Bu nedenle artýk bobinler üzerinde gerilim indükleme si olmaz.

            Þarzlý durumda bekleyen C1, L1 ve L2 bobinleri üzerinden deþarz olur. Deþarz esnasýnda C2 tarafýndan beyze yapýlan geri besleme azalacaðýndan beyz polarmasýnda, dolayýsýyla beyz ve emiter akýmlarýnda maksimumdan minimuma doðru bir azalma olur. Azalan emiter akýmý L2’den geçerken L2 etrafýnda çoktan aza doðru deðiþen bir manyetik alan oluþturur. Bu manyetik alan L1 ve L2 uçlarýnda bir öncekinin zýt yönünde bir gerilimin oluþmasýna neden olur. Bu gerilime C2 üst ucu (-), alt ucu (+) olacak þekilde þarz olur. Üst uçtaki negatiflik C2 üzerinden beyz polarmasýný azaltacaktýr. Buna baðlý olarak beyz ve emiter akýmlarý azalacaktýr. Bir müddet  sonra emiter akýmý minimumda sabit kalýr. Bobinler etrafýndaki manyetik alan da minimum seviyede sabit kalacaðýndan bobinler üzerine gerilim indüklemesi olmaz. Þarzlý olan C1 bobin üzerinden deþarz olur. Deþarz esnasýnda C1’in üst ucundaki negatiflik 0’a doðru azalacaðýndan C2 tarafýndan beyze uygulanan negatif polarma azalacak, deþarz tamamlandýðýnda beyze uygulanan negatif polarma kesilecektir. Buna baðlý olarak beyz akýmý, dolayýsýyla emiter akýmý tekrar artma eðilimi gösterecektir.

 Böylece baþa dönülmüþ oldu. Anlatýlanlar sürekli tekrar eder. C1’in þarz ve deþerzlarý C1 uçlarýnda alternatif bir gerilim doðmasýna sebep olur. Osilatörün frekansý devredeki bobin ve C1’in deðerine baðlýdýr. Kondansatör kapasitesinin azalmasý, osilatör frekansýnýn artmasýna neden olur. Kondansatör kapasitesi büyültülürse osilatör frekansý azalacaktýr. Yine bobinin endüktansý ile frekans arasýnda ters orantý vardýr.

Osilatör frekansýný

Bu devrede transistör aktif bölgede çalýþmaktadýr. Devrede kullanýlan direnç deðerleri transistör aktif bölgede çalýþacak þekilde seçilmiþtir. Bilindiði gibi transistörün 3 çeþit çalýþma konumu vardýr. Bunlar kesim durumu, aktif durum ve doyum durumudur.

Kesim durumu demek transistörün yalýtýmda olduðu, kollektör akýmýnýn sýfýr olduðu durumdur.

Aktif durumda ise transistörün beyz akýmý arttýðýnda kollektör akýmý transistörün betasý oranýnda artar.

(Ic = Ib x BETA)

Beyz akýmý artýrýldýðý halde kollektör akýmýnda artýþ olmuyorsa taransistör doyumdadýr denir.

Bu devrede beyz akýmýna baðlý olarak kollektör ve emiter akýmlarýnýn miktarý kontrol edildiðine göre transistör aktif bölgede çalýþmaktadýr.

Temrin No: 1

OSÝLATÖRLER VE LC OSÝLATÖR YAPIMI

Deðiþik frekans deðerlerinde C2 tarafýndan beyze yapýlan geri beslemenin miktarýnda deðiþiklik olur. Çünkü her frekans deðerinde kondansatörün kapasitif reaktansý deðiþeceðinden beyze uygulanan geri besleme akýmýnda deðiþiklik olacaktýr. Bu nedenle kondansatör kapasitesi uygun seçilmelidir. XC küçük gelirse fazla geri besleme yapýlýr, transistör doyuma gider. Devre çalýþmaz. Yine XC büyük gelirse yeterli geri besleme yapýlamaz ve osilasyon sönümlü olur, devre çalýþmaz.

(XC = 1 / 6,28 . c . f)

Yeri gelmiþken sönümlü ve sönümsüz osilasyon tanýmlarýný da yapalým.

Osilatör devrelerinde osilasyon baþladýktan sonra osilasyonun genliði git gide azalýyor ve neticede sýfýr oluyorsa bu osilasyonba sönümlü osilasyon denir.

Osilasyon baþladýktan sonra ayný þekilde devam ediyorsa buna da sönümsüz osilasyon denir.

                      Sönümsüz osilasyon                                                                         Sönümlü osilasyon

Temrin No: 1

OSÝLATÖRLER VE LC OSÝLATÖR YAPIMI

ÝÞLEM BASAMAKLARI:

1. Bir bobin ya da transformatörün sekonder sargýlarýnda gerilim indüklenmesinin þartý nedir? Cevaplandýrýnýz.

2. Verilen malzemelerin saðlamlýðýný kontrol ediniz.

3. Devreyi kurunuz.

4. Bobini sarmak için kargasý sol elinize alarak, avuç içinizin yere doðru bakmasýný saðlayýn. Parmaklarýnýzla kargasý sarýn. Parmaklarýnýzýn yönü bobinin sarýlacaðý yönü gösterir. Bobini ön bilgide belirtilen ölçülere uygun olarak sarýn. Orta ucu sargýnýn 1/3’ünden çýkarýn.

5. Devrenizi öðretmeninize gösterin.

6. Devreye +18 Volt dc besleme gerilimi uygulayýn.

7. Osiloskobu Vçk noktasý ile þase arasýna baðlayarak çýkýþ dalga þeklini gözleyip. Defterinize çizin.

8. Sargýlar arasýndaki mesafeyi azaltýp çoðaltarak çýkýþ frekansýný gözlemleyin. Frekansta bir deðiþiklik oluyor mu? Neden?

9. Sargýlar arasýndaki mesafeyi ayarlayarak frekansý 1000 KHz yapýnýz.

10. Farklý C1 deðerleri kullanarak frekansa olan etkisini gözlemleyerek, gözlem neticelerini defterinize yazýnýz.

11. Besleme gerilimini deðiþtirerek yukarýdaki tabloyu doldurun. Besleme gerilimi deðiþikliðinin frekansa ve çýkýþ genliðine bir etkisi var mý? Neden?