Elektrik Elektronik Teknolojisi Alan� Temrinleri

Temrin No: 4

DÝRENÇ ÇEÞÝTLERÝ

Sabit Dirençler:
Direnç deðeri deðiþmeyen dirençlere sabit direnç denir. Hassasiyetleri yüksektir. Sembolleri aþaðýda gösterildiði gibidir.

Telli Dirençler:

Telli dirençler gerek sabit direnç, gerekse de ayarlanabilen direnç olmak üzere deðiþik güçlerde ve deðerlerde üretilebilmektedir. Telli dirençlerde, sýcaklýkla direnç deðerinin deðiþmemesi ve dayanýklý olmasý için nikel-krom, nikel-gümüþ ve konstantan kullanýlýr.

Telli dirençler genellikle seramik gövde üzerine iki katlý olarak sarýlýr. Üzeri neme ve darbeye karþý verniklidir. 10 Ω ile 100 KΩ arasýnda 30 W'a kadar üretilmektedir. Baþlýca kullaným alanlarý; telekomünikasyon ve kontrol doðrultucularda kullanýlýr. Tellerin çift katlý sarýlmasýyla endüksiyon etkisi kaldýrýlabildiðinden yüksek frekans devrelerinde tercih edilir. Küçük güçlülerde ýsýnmayla direnci deðiþmediðinden ölçü aletlerinin ayarýnda etalon (örnek) direnç kullanýlýr. Dezavantajlarý; direnç telinin kopmasý, çok yer kaplamasý ve büyük güçlü olanlarýnýn ýsýnmasý gibi dezavantajlarý vardýr.

Karbon Dirençler:

Karbon karýþýmý veya karbon direnç, toz hâlindeki karbon ve reçinenin ýsýtýlarak eritilmesi yolu ile elde edilir. Karýþýmdaki karbon oraný direncin deðerini belirler. Büyüklüklerine göre ¼, ½, 1, 2, 3 W / 1Ω’dan 22 MΩ'a kadar deðerlerde üretilir. Bu tür dirençlerin deðer hassasiyetleri % 5-% 20 aralýðýndadýr. Hâlen en yaygýn kullanýlan türdür.

Film Dirençler:

Film kelimesi dilimize Ýngilizceden geçmiþtir. Türkçe karþýlýðý zar ve þerit anlamýna gelmektedir. Resim 1.5’ten de anlaþýldýðý gibi direnç, þerit þeklinde yalýtkan bir gövde üzerine sarýlmýþtýr.

DEÐERLENDÝRME

Adý Soyadý

Teknoloji

Ölçüm

Ýþ Güvenliði

Tertip Düzen

Süre

Toplam

40

40

5

5

10

100

Temrin No: 4

DÝRENÇ ÇEÞÝTLERÝ

Entegre Dirençler:

Çok sayýda direncin tek bir paket altýna alýnmasýyla elde edilen direnç türüdür. Bu nedenle entegre direnç veya sýra direnç olarak adlandýrýlýr. Paket içindeki tüm dirençler birer ayaklarýndan ortak baðlýdýr. Diðer ayaklar serbesttir. Bu tür dirençlerin en önemli özelliði tüm dirençlerin ayný deðere sahip olmasýdýr.

SMD Dirençler:

Yüzey montaj teknolojisi (surface mount technology-SMT) yüzey montaj elemanlarýný devre kartýna doðrudan baðlamak için kullanýlan teknolojidir.

Ayarlý Dirençler:

Ayarlý dirençler genel olarak trimpot, potansiyometre ve reostalardan oluþur.

Trimpot:

Devre direncinin bir veya birkaç defa ayarlandýktan sonra bu ayar deðerinde sabit býrakýldýðý yerlerde kullanýlan dirençlerdir. Ýnce uçlu tornavida ile ayar yapýlýr. Düþük güce sahiptirler ve bu bakýmdan elektronik devrelerde sýklýkla kullanýlýr.

Temrin No: 4

DÝRENÇ ÇEÞÝTLERÝ

Potansiyometre:

Devre direncinin çok sýk deðiþtirilmesi gerektiði yerlerde kullanýlýr. Direnç deðerinin deðiþimi el ile deðiþtirilmeye müsait ince ayar çubuðu sayesinde yapýlýr. Týpký trimpotlar gibi düþük güce sahiptirler, bu bakýmdan elektronik devrelerde kullanýlmaya müsaittir. Genelikle cihazlarýn ön paneline monte edilir. Potansiyometreler üç baþlýk altýnda toplanýr. Bunlar; lineer potansiyometreler, logaritmik potansiyometreler, çok turlu potansiyometrelerdir.

Reosta:

Bu tip ayarlý direncin trimpotlar ve potasiyometrelerden ayrýlan en büyük özelliði yüksek güçlü devrelerde kullanýlabilmesidir (Resim 1.15). Dolayýsýyla üzerinden yüksek akým geçebilir. Direnç ayarý el ile yapýlýr, ayar yapýlan ucu tel üzerinde hareket ettirilerek istenilen deðere sahip direnç elde edilir. Ayrýca reostalarýn ebatlarý trimpot ve potansiyometrelere göre oldukça büyüktür.

Ortam Etkili Dirençler:

Ortam etkili dirençler, ýþýk etkili dirençler (LDR) ve ýsý etkili dirençler (termistörler) olmak üzere ikiye ayrýlýr.

Iþýk Etkili Direnç (LDR)
LDR (fotodirenç, light dependent resistance), aydýnlýkta az direnç, karanlýkta yüksek direnç gösteren devre elemanlarýna denir (Resim 1.16-17). Baþka bir deyiþle LDR'nin üzerine düþen ýþýk deðerine göre gösterdiði direnç deðiþimi ters orantýlýdýr. LDR'ler, CdS (kadmiyumsülfür), CdSe (kadmiyum selinür), selenyum, germanyum ve silisyum vb. gibi ýþýða karþý çok duyarlý maddelerden üretilmektedir. LDR yapýmýnda kullanýlan madde, algýlayýcýnýn hassasiyetini ve algýlama süresini belirlemekte, oluþturulan tabakanýn þekli de algýlayýcýnýn

duyarlýlýðýný etkilemektedir. LDR'ye gelen ýþýðýn odaklaþmasýný saðlamak için üst kýsým cam ya da þeffaf plastikle kaplanmaktadýr. LDR'ler çeþitli boyutlarda üretilmekte olup gövde boyutlarý büyüdükçe güç deðeri yükselmekte ve geçirebilecekleri akým da artmaktadýr.

Isý Etkili Dirençler (Termistör):

Isý etkili dirençler negatif katsayýlý direnç (NTC-negative temperature coefficient) ve pozitif katsayýlý direnç (PTC-positivie temperature coefficient) olmak üzere ikiye ayrýlýr.

NTC:
Negatif ýsý katsayýlý termistörlerdir. Üzerindeki sýcaklýk arttýkça direnci azalýr, sýcaklýk düþtükçe direnci artar.

PTC:

Pozitif ýsý katsayýlý termistördür. Üzerindeki sýcaklýk arttýkça direnci artar, sýcaklýk düþtükçe direnci azalýr.

Gerilim Etkili Dirençler (VDR)

Uçlarýna uygulanan gerilim miktarý ile ters orantýlý olarak direnç deðeri deðiþen elemanlara varistör denir. Genellikle aþýrý gerilimden korunmak veya frekans kaymasýný önlemek amacýyla gerilim sabitlemesi istenen rezonans devrelerine yardýmcý limitör devrelerinde kullanýlýr.