Elektrik Elektronik Teknolojisi Alan� Temrinleri

Temrin No: 2

BOBÝN VE ENDÜKTANS ÖLÇME

Bobinler iletken tellerin yan yana veya üst üste sarýlmasýyla elde edilen devre elemanlarýdýr. Bobinlerin, elektrik akýmýnýn deðiþimine karþý gösterdikleri tepkiye endüktans denir. Endüktans, L harfi ile sembolize edilir ve birimi henry (H)'dir. Uygulamada daha çok endüktans biriminin alt katlarý olan μH(Mikro Henri) ve mH (Mili Henri) kullanýlýr. 1 H= 10³ mH=10⁶ μH dir. Bir bobinin endüktif reaktansýný (XL) bulabilmek için endüktans deðeri

bilinmelidir.

Bobinler DC ile beslenen bir devrede çalýþýrken akýma sadece omik direnç gösterirler. Yani, bobinin yapýldýðý metalin akýma karþý gösterdiði zorluk söz konusudur. AC ile beslenen bir devrede ise bobinin akýma gösterdiði direnç artar. Artýþýn sebebi bobin etrafýnda oluþan deðiþken manyetik alanýn akýma karþý ilave bir karþý koyma (direnç) etkisi oluþturmasýdýr. AC sinyalin frekansý yükseldikçe oluþan manyetik alanýn deðiþim hýzý da

artacaðýndan bobinin akýma gösterdiði direnç de yükselir. Bu nedenle bobinler, dirençleri frekansla birlikte yükselen eleman olarak nitelendirilebilir. Bobinlerin sarýldýðý kýsma karkas, mandren ya da makara; iletkenin karkas üzerinde bir tur yapmasýna ise sipir, tur ya da sarým adý verilir. Bobinlerde çoðunlukla dýþ yüzeyi izoleli (vernikli) bakýr tel kullanýlýr.

Endüktansý Etkileyen Faktörler

Uygulamada kullanýlan bir bobinin endüktansý çeþitli faktörlere göre azalmakta ya da artmaktadýr. Bunlar:

Sarým sayýsý,  Nüvenin cinsi, Sarýmlar arasý aralýk, Tel kesiti, Bobinin biçimi, Sargý katý sayýsý, Bobinin çapý

Sargý tipi, Uygulanan AC gerilimin frekansýdýr.

Bobine doðru gerilim uygulandýðýnda, geçen akýma bobinin ( R ) omik direnci karþý koyarken ayný bobine alternatif gerilim uygulandýðýnda, alternatif akýma gösterilen direnç daha büyük olur. Alternatif akýmdaki bobinin bu direnci (XL) ile ifade edilir ve endüktif direnç ya da endüktif reaktans olarak tanýmlanýr.

Endüktif reaktans: XL=2.π.f.L formülü ile hesaplanýr.

Burada: XL=Endüktif reaktans (Ω)   f= Frekans (Hz)   L= Endüktanstýr (Henry)

Örnek:

Endüktansý 900 µH olan bir bobin 220 Volt 50 Hertz lik bir alternatif kaynaðýna baðlandýðýnda bobinin göstereceði endüktif reaktansý hesaplayýnýz.

XL= 2.π.f.L           XL= 2x 3,14 x 50 x 900 x 10^-6            XL= 2x 3,14 x 50 x 900 x 10^-6         XL= 0,2826 Ω

Endüktans Deðerinin Ölçülmesi

Endüktans deðeri de aynen direnç deðerinde olduðu gibi kesinlikle enerji altýnda olmadan Lcrmetre veya endüktans ölçme özelliðine sahip avometreler ile yapýlabilmektedir. Endüktans ölçerken aynen direnç ölçümündeki teknikler uygulanmaktadýr. Lcrmetre olmadýðý durumda endüktans ölçme özelliðine sahip avometre ile aynen Lcrmetre de olduðu gibi ölçüm yapýlabilir. Yalnýz burada dikkat edilmesi gereken husus, bu özelliðe sahip avometrelerde endüktansý ölçülecek bobin, problara deðil Lx olarak gösterilen baðlantý noktasýna baðlanmalýdýr.

DEÐERLENDÝRME

Adý Soyadý

Teknoloji

Ölçüm

Ýþ Güvenliði

Tertip Düzen

Süre

Toplam

40

40

5

5

10

100

Temrin No: 2

BOBÝN VE ENDÜKTANS ÖLÇME

Endüktans deðeri de aynen direnç deðerinde olduðu gibi kesinlikle enerji altýnda olmadan Lcrmetre veya endüktans ölçme özelliðine sahip avometreler ile yapýlabilmektedir.

Endüktans ölçerken aynen direnç ölçümündeki teknikler uygulanmaktadýr. Lcrmetre olmadýðý durumda endüktans ölçme özelliðine sahip avometre ile aynen Lcrmetre de olduðu gibi ölçüm yapýlabilir. Yalnýz burada dikkat edilmesi gereken husus, bu özelliðe sahip avometrelerde endüktansý ölçülecek bobin, problara deðil Lx olarak gösterilen baðlantý noktasýna baðlanmalýdýr.

Sorular:

Aþaðýda verilen sorularý doðru ya da yanlýþ olarak cevaplayýnýz.

1. Bobinin alternatif akýmýn deðiþimine karþý gösterdiði zorluða endüktans denir.

2. Bobin endüktasýnýn birimi henrydir.

3. mH ve μH endüktansýn üst katlarýdýr.

4. Sipir sayýsý deðiþtirilen bir bobinin endüktansý deðiþmez.

5. Telin çapý endüktansý etkileyen faktörlerden biri deðildir.

6. Endüktansý büyük olan bobinin endüktif reaktansý da büyüktür.

7. Endüktans LCRmetre ile ölçülür.

8. Frekans arttýkça endüktif reaktans azalýr.

9. Frekans, endüktansý deðiþtiren faktörlerden biri deðildir.

10. Doðru akým uygulanan bir bobinin endüktansý sýfýrdýr.

11. 0,02 H endüktansa sahip bir bobinin endüktif reaktansý 20 Ω dur.