Elektrik Elektronik Teknolojisi Alan� Temrinleri

Temrin No: 11

3 fazlý asenkron motorun yýldýz-üçgen çalýþtýrýlmasý

Açýklama:

  Asenkron motorlar kalkýþlarý (ilk dönmeye baþlamasý) sýrasýnda þebekeden normal akýmlarýnýn 3-6 katý kadar fazla akým çeker. Kalkýþ sýrasýndaki çekilen bu akým kýsa sürelidir. Küçük güçlü motorlarda kýsa süreli fazla akýmýn þebeke üzerinde olumsuz etkisi fazla olmaz.

  Ancak büyük güçlü motorlarýn direkt yol almalarý sýrasýnda, þebekeden çektikleri kalkýþ akýmlarý, þebeke gerilim düþümlerine neden olur. Gerilim düþmeleri de hem çalýþmakta olan motorun hem de çalýþan diðer alýcýlarýn çalýþma özelliklerini etkiler.

  Þebekelerin durumuna göre elektrik idareleri belli güçlerden büyük motorlarýn (3KW’nýn üstündeki) çalýþtýrýlmasýnda kalkýþ akýmýný düþürücü önlemler alýnmasý için kurallar getirir.

   Bu nedenle büyük güçlü motorlarýn ve çok sýk yol alan küçük güçlü motorlarýn, kalkýnma akýmlarýnýn þebekeyi olumsuz yönde etkilememeleri için deðiþik yöntemler uygulanýr. Bu yöntemler þunlardýr;

·         Doðrudan yol vermek (direkt yol verme)

·         Düþük gerilimle yol vermek

v  Yýldýz-Üçgen yol vermek

v  Oto trafosu ile yol vermek

v  Dirençle yol vermek

v  Rotorlu sargýlý asenkron motorlara yol verme

·         Mikro iþlemcilerle yol verme

v  Yumuþak yol verme

v  Frekans deðiþtirici ile yol verme

  Biz bu uygulamada kalkýþ akýmýný düþürmede en ekonomik yöntem olan Yýldýz-Üçgen yol verme yöntemini kullanacaðýz.

  Bu yöntemle yol verebilmek için motorun üçgen baðlý çalýþma gerilimi þebeke gerilimine eþit olmalýdýr. Örneðin, ülkemizde þebeke gerilimi 380 volt olduðuna göre yýldýz-üçgen yol verilecek motorun etiketinde ∆380 V veya ∆380V/Y660V yazýlý olmalýdýr.

  Yýldýz-üçgen yol vermede amaç, motoru kalkýþ süresince yýldýz baðlý çalýþtýrmak ve kalkýþýný tamamlayan motoru hemen normal baðlantýsý olan üçgen baðlý olarak çalýþtýrmaktýr.

  Motor, kalkýþ sýrasýnda yýldýz baðlý çalýþtýrýldýðýndan motor sargýlarýna uygulanan gerilim U/√3 deðerine, motorun þebekeden çektiði akým ise 1/3 deðerine düþer.

  Motorun sargýlarýna uygulanan gerilim azaldýðýndan momenti önemli ölçüde küçülür. Yýldýz-üçgen yol vermenin kusursuz olmasý için motorun yük momentinin, yýldýz baðlamadaki motor momentinden büyük olmamasý ve yýldýz baðlamadaki sürenin uygun olmasý gerekir. Bu geçiþ süresi çok önemlidir. Motor, yýldýz baðlantýda iken anma devir sayýsýna ulaþýldýðý anda üçgen baðlantýya geçilmesi ve fazla aralýk verilmemesi gerekir. Böyle olursa yýldýzdan üçgen baðlantýya geçiþteki üçgen kontaktörünün kapamama akýmý küçük ve yýldýzdan üçgene geçiþ darbesiz olur. Aksi hâlde, üçgen baðlantýya geçiþte akýmda geçici artýþlar görülür. Bunun sonucu kontaktörün kontaklarý ani yüksek ýsý nedeniyle kaynak olabilir.

  λ/∆ yol vermede yýldýz olarak kalkýnan motorun devir sayýsý yaklaþýk anma devir sayýsýna yaklaþtýðýnda üçgen durumuna geçilir. Burada iki önemli durum ortaya çýkar. Birincisi motorun üçgene geçmeden önceki yýldýz çalýþma süresi, diðeri ise yýldýz baðlantýdan üçgen baðlantýya geçiþ süresidir.

Bu süre motorun gücüne göre deðiþiklik gösterir ve maksimum 8-10 saniye civarýndadýr.

                Yýldýz Baðlantý Þekli                                                                       Üçgen Baðlantý Þekli

Yýldýz Baðlantý Özelliði:

Yýldýz baðlantý; stator sargýlarýnýn çýkýþ veya giriþ uçlarýnýn birleþmesi ile elde edilen baðlantýdýr. Klemens kutusunda üç uç ( Z, X, Y) köprü edilir.

Üçgen Baðlantý Özelliði:

Üçgen baðlantý, faz sargýsý çýkýþ uçlarýnýn (Z, X, Y) diðer faz sargýsý giriþ uçlarý (U, V, W) ile birleþtirilmesi sonucu elde edilen baðlantýdýr.

Devre Þemasý:

Otomatik yýldýz-üçgen çalýþma devresi

Ýþlem Basamaklarý:

1. Verilen malzemelerin saðlamlýk kontrolünü yapýnýz.
2. Þekildeki devreyi öðretmeninizin gözetiminde kurunuz.
3. ZR zaman rölesini 3 saniyeye ayarlayýnýz.
4. Baþlatma butonuna basýp býrakarak motorunun dönmesini saðlayýnýz.
5. Geliþen olaylarý 1 dakika süreyle gözlemleyip, defterinize not alýnýz.
6. ZR zaman rölesinin devredeki görevi nedir? Açýklayýnýz.

DEÐERLENDÝRME

Adý Soyadý

Teknoloji

Ölçüm

Ýþ Güvenliði

Tertip Düzen

Devrenin Çalýþmasý

Toplam

30

10

10

20

30

100