1) Konfigürasyon
 
Şekil 55 TPSin Dış Görünüşü
 
 
TPS, sensör bağlantısını ve sensör besleme voltajının alınmasını ve kollektör bileziği, potansiyometre, ve O-ring’in montajını sağlayan muhafaza tertibatından ve O-ring kapağından oluşur. Kollektör bileziği gaz kelebeği valfi ekseni ile bağlantılıdır ve potansiyometre değişken direnci panosu üzerinde döner, potansiyometre ise gaz kelebeği valfi açıklık miktarını elektrik sinyaline dönüştürür.
 
Şekil 56 TPS İç Yapısı
 
 
2) Çalışma Prensibi
 
Kollektör bileziği gaz kelebeği valfi ekseni ile olan bağlantıda hareket eder, ve bileziğin ucunda kömüre bağlanır. Kömür TPS potansiyometresinde yani gaz kelebeği açıklığı ile orantılı olarak doğrusal çıkış voltajı sağlamak amacıyla direnç maddesinin uygulandığı seramik pano üzerinde hareket ederken gaz kelebeği valfi ile bağlantılıdır.
 
Elektriksel Karakteristik
Giriş voltajı(Uv): 5[V]
Çıkış voltajı(Up): 0~5[V]
Rt (toplam direnci)=R1+R2+R3=2000

R4=850
Mevcut elektriksel açı aralığı96
 
R1’, kömürün hareket etmesiyle değişen seramik panoya uygulanan R1 direnç maddesinin direnç değeridir. R1’ değeri, kömürün gaz kelebeği valfi ile bağlantılı şekilde potansiyometre üzerinde hareket etmesiyle değişir. Dolayısıyla, TPS çıkış voltajı gaz kelebeği valfi açılma miktarı ile orantılı şekilde değişir. Şekilde TPS elektrik Devre Şeması Bulunmaktadır.
 
3) Karakteristik eğri
 
TPS çıkış karakteristiği eğrisi, gaz kelebeği valfi açılma miktarı değerleri olarak belirtilmektedir. Çıkış değeri değişiminin çıkış karakteristiğinin 96 aralığında, 0’de Up/Uv=0.05 ve 96’de Up/Uv=0.94 olmasından kaçınmak için çıkış değeri Up/Uv olarak belirtilmiştir. Aşağıdaki şekil 58 ideal çıkış karakteristiğini temsil eder.
 
 
Şekil 58 Dönüş Açısına Göre Çıkış Karakteristiği Eğrisi
 
 
Her bir parçanın üretim süreci, montaj süreci, gerçek gaz kelebeği gövdesine montaj sürecinde meydana gelen hatalarına bağlı olarak ürünlerin ideal çıkış karakteristiklerini yansıtmaları zordur. Dolayısıyla, potansiyometrenin üretim prosesi sırasında kaplama hatası, çıkış karakteristiği eğim hatası, doğrusal hata vb. için belirtilmiş değerler mevcuttur.
 
4) Gelecek Nesil TPS
 
TPS aracın gaz kelebeği valfi dönüş açısı aralığını ölçer. TPS’ye monte edilen kollektör bileziği kömürü birkaç mikron kalınlığındaki direnç maddesinin uygulanması ile yapılmış olan direnç filmi yüzeyine temas eder şekilde gaz kelebeği valfi ile bağlantılı olarak hareket eder. Kömür direnç filmi üzerinde döndüğünde motor kontrolü için kullanılacak farklı çıkış değerleri elde etmek için direnç değeri değişir. Buna karşın gerçekte bir araca monte edilmiş olan sensör analiz edilmesi ve düzeltilmesi gereken çeşitli sebeplerden ötürü normal olmayan çıkış karakteristiği meydana getirir. Bu çaba sonucunda konvansiyonel temaslı tip ölçümün yerine dönüş açısı ölçümünün temas içermeyen tipi önerilmiştir. Çeşitli üreticiler bu tip dönüş açısı ölçen sensörleri geliştirmiş veya halen bunları geliştirmeyi sürdürmektedirler. Farklı tipte temassız dönüş açısı ölçümü mevcuttur. Bunların arasında mıknatıs manyetik alan karakteristiği ve hall etkisi geniş olarak kullanılmaktadır.
 
5) Gaz Kelebeği Konum Sensörünün Kontrolü
 
Devre Konfigürasyonu ve Terminal
Şekil 59 gaz kelebeği konum sensörü devresini ve terminalleri göstermektedir. Terminal 1 sensörün çıkış sinyali için ve terminal 3 ise sensör güç beslemesi girişi içindir.
 
Şekil 59 Gaz Kelebeği Konum Sensörü Devresi ve Terminal Konfigürasyonu Örneği
 
 
)Kontrol Prosedürü
 
TPS bir değişken direnç olduğundan ilk olarak direnç kontrol edilir. Gaz kelebeği konum sensörü konnektörünü sökün ve sensör güç besleme girişi terminali ve şasi terminali arasındaki direnç değerini ölçün, ardından bunu motorun belirtilen değeri ile karşılaştırın. Belirtilen değerler modele göre değiştiğinden ilgili motorun bakım kitabına göz atmanız gerekir. Kontrol için voltaj değerini kullandığımızda kontak anahtarı açık halde iken sensör güç besleme girişi terminalindeki 5V’luk voltajı kontrol edin. Rölanti sırasında sensör çıkış voltajı yaklaşık olarak 0.4V – 0.9V arasındadır. Ek olarak yavaşça gaz kelebeği valfini çalıştırın ve çıkış direncini veya çıkış voltajı değişimini gözlemleyin. Eğer çıkış sinyali değişmiyor veya belirtilen değere uymuyor ise devre kesikliğini ve kısa devreyi kontrol edin ve gaz kelebeği valfini değiştirin.
 
Şekil 60 osiloskop kullanılarak rölanti sırasında ölçülen çıkış dalga formunu göstermektedir. Çıkış dalga formunu kullanarak ani devre kesilmesini ve zamanla birlikte kısa devre sinyali değişimini kontrol edin. Şekil 60’da, A parçası yani çıkış sinyali şasi ile ani kısa devreyi veya potansiyometre direncinde kesintili olarak devre kesilmesini göstermektedir. B parçası gaz kelebeği valfinin en geniş açılmış konumunu ve en yüksek voltajı belirtir. C parçası çıkış voltajının arttığını ve gaz kelebeği valfinin açılmakta olduğunu göstermektedir. D parçası çıkış voltajının azaldığını ve gaz kelebeği valfinin kapanmakta olduğunu göstermektedir. E parçası gaz kelebeği valfinin minimum voltaj ile kapandığını belirtir. F parçası ise gaz kelebeği valfinin kontak anahtarında DC ofset voltajı varken tamamen kapandığını göstermektedir.
 
Şekil 60 Gaz Kelebeği Konumu Sensörünün Dalga formunun Analizi
 
 
 
Arıza belirtisi
 
-Rölanti esnasında motor devrinde artış ve arıza
-Rölanti esnasında zayıf hızlanma
-Yüksek yakıt tüketimi
-Yüksek CO ve HC emisyonu